Op 4 juni 2025 heeft de Europese Commissie voorgesteld om de tijdelijke bescherming voor ontheemden die vluchten voor het conflict in Oekraïne te verlengen tot 4 maart 2027. Met dit voorstel wil de Commissie juridische zekerheid bieden aan de begunstigden en de lidstaten door een consistent beschermingsniveau in de hele Europese Unie te behouden. Daarnaast stelde de Commissie een pakket maatregelen voor om een gecoördineerde overgang uit de tijdelijke bescherming te faciliteren.

De conferentie zal de toekomst van Oekraïense ontheemden na tijdelijke bescherming verkennen en beleidsmakers, experts en belanghebbenden samenbrengen om strategieën voor beleidsovergangen en integratie-uitdagingen met betrekking tot werkgelegenheid te bespreken, best practices te delen en de rol van de diaspora te onderzoeken bij het ondersteunen van langdurige oplossingen.

In response to a recent call by several European Heads of State to reinterpret the European Convention on Human Rights, six Belgian human rights institutions have voiced strong concerns. They warn that such initiatives risk undermining the authority and independence of the European Court of Human Rights. The institutions urge the Belgian federal government to remain consistent with its international commitments and to clearly reaffirm its support for the Court and the Convention.

Backed by Italy and Denmark, a group of nine EU Member States has issued a letter calling for a new interpretation of the European Convention on Human Rights (ECHR) to facilitate the expulsion of foreign nationals convicted of crimes. While the letter's authors frame it as a call for open discussion, the move has raised concerns over judicial independence and the protection of fundamental rights in Europe.

Op 21 en 22 mei 2025 organiseerde de Return Expert Group van het Europees Migratienetwerk (EMN REG), in samenwerking met de Dienst Vreemdelingenzaken en EMN België, een tweedaagse workshop die 50 experten van EU-lidstaten, EU-agentschappen (waaronder Frontex en de EUAA), maatschappelijke organisaties en internationale organisaties samenbracht. Het evenement richtte zich op de ontwikkeling en implementatie van effectieve alternatieven voor detentie (ATD’s) binnen het migratie- en terugkeerbeleid van de EU.

De Europese Commissie heeft een voorstel gepubliceerd voor een verordening tot instelling van een gemeenschappelijk systeem voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal in de Europese Unie verblijven. De nieuwe regels introduceren onder andere strengere verplichtingen, en de wettelijke mogelijkheid om personen die illegaal in de EU verblijven en een definitief terugkeerbesluit hebben ontvangen, terug te sturen naar een terugkeercentrum in een derde land. Het Europees Parlement en de Raad van de EU moeten het voorstel nu bestuderen en erover onderhandelen.

In 2024, 1.261 detainees were forcibly returned from Belgian prisons, down from 1.428 in 2023 and 1.511 in 2022, according to the Immigration Office. The most represented nationalities among those returned were Albanians, Moroccans, and Algerians. This decline comes amid ongoing challenges linked to prison overcrowding and changes in early-release policies.

The Benelux countries and Suriname have agreed to facilitate the return of individuals in irregular situations from the Benelux or Suriname to their country of origin. Additionally, they have decided to grant visa-free travel for diplomats and government officials between the Benelux countries and Suriname.

In a position paper published on 6 February 2024, the European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) sets out the conditions that would have to be met for return hubs to respect fundamental rights and comply with EU law. This includes independent monitoring to reduce the risks of fundamental rights violations.

In 2024, Belgium saw a notable increase in the number of individuals choosing voluntary return to their country of origin. According to Fedasil’s press release from 3 February 2024, the total number of individuals opting for voluntary return rose by 11% compared to the previous year.

In a press release published on 27 January 2025, the Secretary of State for Asylum and Migration announced that Belgian authorities could organise the forced return of Afghans to Istanbul and that partners on the ground could then take them to Afghanistan. This collaboration and the budgets for it still need to be finalised by a new government.

De nationale conferentie van EMN Finland voor 2024 onderzoekt de stand van zaken en de toekomstperspectieven van de situatie van Oekraïners in Finland en in EU-landen. De conferentie richt zich op de uitdagingen van integratie in een situatie waarin personen die tijdelijke bescherming genieten zich tussen twee landen bevinden. De conferentie probeert deze personen te ondersteunen in het spanningsveld tussen integratie en terugkeer.

De high-level EMN conferentie in kader van het Hongaarse voorzitterschap zal zich richten op mogelijke manieren om terugkeer effectiever en efficiënter te laten verlopen. Speciale aandacht zal gaan naar belangrijke aspecten van de terugkeerprocedure, interne samenhang, samenwerking met derde landen en digitalisering ter ondersteuning van het gemeenschappelijke EU-systeem voor terugkeer.

Eurostat heeft gegevens vrijgegeven over alleenstaande minderjarigen die tussen maart 2022 en september 2024 tijdelijke bescherming kregen in 21 EU-lidstaten en alle EFTA-landen. Oostenrijk, Nederland en Litouwen hebben in absolute termen de meeste statuten van tijdelijke bescherming verleend aan alleenstaande minderjarigen sinds maart 2022. België heeft in dezelfde periode tijdelijke bescherming verleend aan 1600 alleenstaande minderjarigen.

In its overview of national forced return monitoring systems across the EU in 2023, the EU Agency for Fundamental Rights (FRA) noted that only one EU Member State did not monitor its national forced return operations in 2023. It also highlighted persistent challenges that affect the transparency and effectiveness of monitoring operations.

In a recent judgment, the Court of Justice of the European Union found that an administrative authority which rejects an application for a residence permit based on national law and, consequently, finds that the third-country national concerned is staying illegally on the territory of the Member State in question, must ensure compliance with the principle of non-refoulement, by reviewing, in the light of that principle, the return decision previously adopted against that national in the context of a procedure for international protection. 

A few days after 17 European countries called on the European Commission to submit a new legislative proposal for more effective returns, Justice and Home Affairs Ministers discussed the issue of return during a working lunch in Luxembourg. They tasked experts with starting to explore innovative ideas related to returns. 

In a non-paper, seventeen European countries called on the European Commission to submit a new proposal for more effective returns. The letter emphasises the need for a stricter EU return system with clearer obligations for cooperation from the returnees and less interpretation by the European Court of Justice.