Achtergrond:

In Spanje blijft een toenemend aantal personen in opvangcentra verblijven nadat zij het recht op opvang hebben verloren (onrechtmatig verblijf). In het Spaanse stelsel voor sociale bescherming is vastgelegd dat de overheid moet voorkomen dat bepaalde personen die als kwetsbaar worden beschouwd, zoals personen die internationale bescherming genieten, in armoede terechtkomen; dit houdt in dat hun tijdelijk verblijf moet worden toegestaan totdat een passend alternatief is gevonden. Spanje stelt deze vraag om na te gaan of onrechtmatig verblijf ook in andere landen voorkomt en welke mogelijke uitweg deze landen bieden.

Respondenten:

26 EMN-leden en waarnemende landen (waaronder BE) hebben een openbaar antwoord verstrekt op deze ad hoc vraag. 

Bevindingen:

Een voorlopige analyse van de resultaten van de ad hoc vraag toont aan dat:  

• De helft van de respondenten (BE, HR, FR, DE, GR, IE, IT, LV, LU, PL, SI, ES, SE) meldt gevallen van onrechtmatige huisvesting binnen hun opvangstelsels. Een van de belangrijkste belemmeringen die door deze landen worden genoemd, is de moeilijke toegang tot sociale huisvesting of de particuliere woningmarkt na een positieve beslissing, zoals bijvoorbeeld door BE wordt opgemerkt.
   
• De meeste landen beschikken niet over specifieke regelingen waarmee personen die in het opvangstelsel verblijven een deel van hun inkomen kunnen sparen om de toegang tot zelfstandige huisvesting te vergemakkelijken. Verschillende landen noemen echter de toegang tot werk en een salaris, evenals de mogelijkheid voor personen om hun eigen financiën te beheren, terwijl ze een bepaald bedrag bijdragen aan de huisvestingskosten (bijv. LU).
   
• Er zijn maar weinig landen die specifieke steun bieden voor de overgang naar zelfstandige huisvesting voor personen die internationale bescherming genieten, bijvoorbeeld eenmalige uitkeringen in het kader van financiële bijstand voor de overgang naar zelfstandige huisvesting (bijv. EE), gevolgd door integratietoelagen (bijv. SK) of integratieprogramma’s (bijv. PL, GR). Landen noemen ook de toegang tot openbare socialezekerheidsdiensten of huisvestingssteun, die beschikbaar zijn voor personen met internationale bescherming, evenals overgangs- of respijtperioden in opvangcentra na een positieve beslissing, variërend van één maand tot één jaar.
   
• Wat betreft de procedures voor gevallen waarin personen ten onrechte weigeren het opvangstelsel te verlaten terwijl zij daar onrechtmatig verblijven, vermelden sommige landen directe samenwerking met de politie of gedwongen handhaving (bijv. SE). In andere landen (bijv. NL) zijn er administratieve uitzettingsprocedures van kracht, waarvoor gerechtelijke tussenkomst vereist is. IE en ES vermelden dat zij een beleid hanteren waarbij personen niet met geweld uit opvangcentra worden verwijderd, waardoor deze doelgroep binnen het opvangstelsel blijft worden ondergebracht.
   
• De meeste landen beschikken niet over regelingen voor financiële terugbetaling bij onrechtmatige bewoning. Uitzonderingen hierop zijn onder meer FR, waar de financiële bijdragen in dergelijke gevallen worden verhoogd, LU, waar incassomaatregelen kunnen worden genomen voor onbetaalde bijdragen, en SK, waar personen tijdens de overgangsperiode een dagelijkse vergoeding betalen.
   
• Ten slotte noemen de meeste landen ondersteunings- en begeleidingssystemen om het vertrek uit het opvangsysteem te vergemakkelijken, evenals diverse programma’s om deze overgang en integratie te ondersteunen.

Voor verdere details wordt verwezen naar de hierboven bijgevoegde compilatie van antwoorden.