Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers keurt wetsontwerp goed dat huiszoekingen in het kader van terugkeer mogelijk maakt

Op 6 november 2026 keurde de Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers een wetsontwerp goed dat de politie onder specifieke voorwaarden en mits voorafgaande machtiging van een onderzoeksrechter toestaat een woning te betreden met het oog op de aanhouding van bepaalde onderdanen van derde landen die het voorwerp uitmaken van een uitvoerbare terugkeerbeslissing en die geacht worden een gevaar te vormen voor de openbare orde of de nationale veiligheid. De goedkeuring volgde op verschillende maanden van parlementaire behandeling en publiek debat. De voorgestelde maatregel stuitte daarbij op kritiek van mensenrechtenorganisaties, juridische beroepsgroepen en middenveldorganisaties.

 

Het wetsontwerp, dat werd gesteund door minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt, werd in juni 2026 ingediend bij de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Vanaf juni werd het behandeld in de Commissie voor Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken, waarbij verschillende hoorzittingen en parlementaire besprekingen plaatsvonden. De commissie keurde het wetsontwerp op 7 oktober 2026 in tweede lezing goed, nadat amendementen waren aangenomen die aanvullende waarborgen invoerden, met name met betrekking tot de aanwezigheid van minderjarigen en de beoordeling van de evenredigheid van de maatregel.

De Kamer keurde de tekst in de vroege ochtend van 6 november tijdens de plenaire vergadering goed, na ongeveer tien uur debat. Het wetsontwerp werd aangenomen met 80 stemmen vóór, 35 tegen en 12 onthoudingen. De aangenomen tekst voegt een nieuw artikel 74/7/1 toe aan de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen. Dit artikel maakt het mogelijk dat politieambtenaren, vergezeld door een of meer personeelsleden van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ), de verblijfplaats van een vreemdeling betreden, met inbegrip van de woning of verblijfplaats van een derde, mits voorafgaande machtiging van een onderzoeksrechter.

Voor het verlenen van een machtiging tot huiszoeking moeten zes cumulatieve voorwaarden vervuld zijn:

  • Er bestaan redelijke gronden om aan te nemen dat de vreemdeling een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid.
  • De betrokkene maakt het voorwerp uit van een uitvoerbare maatregel tot verwijdering, terugkeer of overdracht.
  • De betrokkene werkt niet mee aan de uitvoering van die maatregel.
  • Er bestaan redelijke gronden om aan te nemen dat de betrokkene zich bevindt in een verblijfplaats die niet toegankelijk is voor het publiek.
  • De machtiging is noodzakelijk om de maatregel uit te voeren en er kan geen andere, minder ingrijpende maatregel doeltreffend worden toegepast.
  • De machtiging is evenredig, rekening houdend met de belangen van de vreemdeling en van eventuele derden die op het betrokken adres verblijven.

De tekst verduidelijkt dat onregelmatig verblijf op zich geen gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid vormt. Ook het plegen van een strafbaar feit vormt op zich niet noodzakelijk een dergelijk gevaar, hoewel dit wel in aanmerking kan worden genomen bij de beoordeling.

Om een machtiging te verkrijgen, moet de minister of diens gemachtigde een gemotiveerd verzoek indienen bij de onderzoeksrechter, samen met het volledige administratieve dossier van de vreemdeling. De onderzoeksrechter moet binnen zeven werkdagen een gemotiveerde beslissing nemen en kan aanvullende informatie opvragen. Tegen deze beslissing kan geen beroep worden ingesteld. Indien de machtiging wordt geweigerd, kan een nieuw verzoek met betrekking tot dezelfde persoon alleen worden ingediend op basis van een nieuw element.

Huiszoekingen mogen plaatsvinden tussen 5.00 en 21.00 uur. Indien nodig kunnen politieambtenaren een beroep doen op een slotenmaker. Zij kunnen de betrokkene verzoeken identiteitsdocumenten voor te leggen en, indien deze daar niet op ingaat, de woning doorzoeken naar documenten waarmee de identiteit kan worden vastgesteld of geverifieerd. Van de uitvoering van de huiszoeking moet een proces-verbaal worden opgesteld. Een kopie van de rechterlijke machtiging moet aan de betrokkene worden overhandigd. Andere aanwezige bewoners of eigenaars kunnen verzoeken om inzage in de machtiging en het proces-verbaal.

Er gelden specifieke waarborgen wanneer kinderen betrokken zijn. Er kan geen machtiging worden aangevraagd tegen een minderjarige. Wanneer minderjarigen op het betrokken adres verblijven, moet de onderzoeksrechter rekening houden met hun hoger belang bij de beoordeling van de evenredigheid van de maatregel en bij het bepalen van de wijze waarop deze wordt uitgevoerd. Indien kinderen aanwezig zijn tijdens de huiszoeking, moet de minst ingrijpende aanpak worden gehanteerd, met respect voor hun recht op informatie en met bijzondere aandacht voor het vermijden van gezinsscheiding. Er wordt ook voorzien in een multidisciplinair kader om mogelijke schade en trauma's zoveel mogelijk te beperken.

Het wetsontwerp leidde tot verzet van mensenrechtenorganisaties, juridische beroepsgroepen en middenveldorganisaties. Voorafgaand aan de stemming in de plenaire vergadering riep Amnesty International de Kamer op om het wetsontwerp te verwerpen. Volgens de organisatie zou de maatregel een onevenredige inmenging kunnen vormen in het recht op eerbiediging van het privé- en gezinsleven en burgers kunnen ontmoedigen om onderdak en steun te bieden aan personen in een onregelmatige verblijfssituatie. Op 4 november organiseerden Amnesty International en een coalitie van 36 Belgische organisaties een menselijke ketting rond het Justitiepaleis in Brussel, naast meer dan 50 gedecentraliseerde acties verspreid over het land.

Ook de Orde van Franstalige en Duitstalige Balies (OBFG) riep de parlementsleden op om de tekst niet goed te keuren. Tot de belangrijkste bezorgdheden behoorden de onvoldoende duidelijk omschreven criteria om een gevaar voor de openbare orde of de nationale veiligheid vast te stellen, het ontbreken van een beroepsmogelijkheid tegen de machtiging van de onderzoeksrechter, de evenredigheid van de maatregel en de mogelijkheid om de woning te betreden van een derde die niet betrokken is bij de terugkeerprocedure. De OBFG kondigde aan stappen te zullen ondernemen om de vernietiging van de wet te vragen indien deze zou worden aangenomen.

Tijdens het plenaire debat kwamen veel van de bezorgdheden van mensenrechtenorganisaties en juridische beroepsgroepen opnieuw aan bod, waaronder het toepassingsgebied van de maatregel en de waarborgen bij de uitvoering ervan. Tegenstanders trokken ook de praktische noodzaak van de maatregel in twijfel en voerden aan dat bestaande juridische instrumenten al kunnen worden ingezet om de ernstige strafbare feiten aan te pakken die ter verdediging van de maatregel werden aangehaald. Daarnaast uitten zij bezorgdheid over de praktische uitvoering van de huiszoekingen en de mate waarin de onderzoeksrechter de door de Dienst Vreemdelingenzaken verstrekte informatie daadwerkelijk zou kunnen toetsen.

De door de Kamer aangenomen tekst werd ter bekrachtiging en afkondiging aan de Koning voorgelegd. De tekst voorziet in een inwerkingtreding op 1 maart 2027, hoewel de Koning een vroegere datum kan vaststellen. De minister bevoegd voor Asiel en Migratie moet binnen 18 maanden na de inwerkingtreding van de wet een evaluatie aan de Kamer voorleggen, met bijzondere aandacht voor de gevolgen ervan voor minderjarigen.

Raadpleeg voor meer informatie de door de Kamer van Volksvertegenwoordigers aangenomen tekst en het verslag van de plenaire vergadering van 5 november 2026.